Ấn phẩm đặc biệt
MỘT CÔNG TRÌNH XUẤT BẢN XỨNG TẦM DI SẢN NGUYỄN GIA TRÍ
Một di sản được tạo nên như thế nào?
Giữa rất nhiều danh họa của mỹ thuật Việt Nam, điều gì khiến Nguyễn Gia Trí vẫn luôn được nhắc đến như một tượng đài của nghệ thuật sơn mài?
Tên tuổi của ông được bồi đắp qua những tìm tòi bền bỉ trong suốt cuộc đời sáng tạo. Từ chất liệu sơn ta truyền thống, Nguyễn Gia Trí mở ra một ngôn ngữ tạo hình mới, đưa sơn mài trở thành một loại hình hội họa mang vị thế trong nghệ thuật hiện đại. Những tìm tòi ấy không chỉ làm thay đổi diện mạo của chất liệu, mà còn góp phần định hình một chương quan trọng trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX.
Ấn phẩm mở ra cánh cửa bước vào thế giới ấy qua những tác phẩm, tư liệu và câu chuyện được tuyển chọn, kết nối trong một mạch kể liền lạc. Từ đó, độc giả có cơ hội đến gần hơn với con người, tư tưởng nghệ thuật và di sản mà Nguyễn Gia Trí để lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
HÀNH TRÌNH CUỘC ĐỜI
Khởi đầu một huyền thoại
Nguyễn Gia Trí sinh ra tại làng An Trạch, huyện Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông trong giai đoạn nhiều biến chuyển của đất nước và văn hóa Việt Nam. Từ nơi đây, một trong những tên tuổi có ảnh hưởng sâu rộng nhất của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX dần được hình thành.
1908
Chương Mỹ, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội)
Những năm học tập
Theo học Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, Nguyễn Gia Trí tiếp cận nền mỹ thuật hàn lâm phương Tây, đồng thời nuôi dưỡng khát vọng tìm kiếm một ngôn ngữ nghệ thuật mang bản sắc riêng. Những năm tháng này đặt nền móng cho những tìm tòi sau này với chất liệu sơn ta.
1932-1936
Hà Nội
Những dấu chân đầu tiên
Sau khi tốt nghiệp, Nguyễn Gia Trí rong ruổi khắp vùng trung du phía Bắc và dọc miền biển để quan sát thiên nhiên, con người và đời sống bản địa. Những chuyến đi ấy mang đến nguồn cảm hứng dồi dào, đặt nền móng cho nhiều sáng tác quan trọng và góp phần hình thành ngôn ngữ tạo hình đặc trưng của ông. Trong thời gian này, ông cộng tác với báo Phong Hóa và Ngày Nay của Tự Lực Văn Đoàn, sáng tác tranh minh họa và tranh biếm họa. Môi trường văn hóa sôi động cùng sự giao thoa giữa văn học, báo chí và mỹ thuật đã mở rộng tư duy sáng tạo, đồng thời khẳng định tài năng của Nguyễn Gia Trí trong những năm đầu sự nghiệp.
1937-1941
Hà Nội
Những năm tháng tù đày
Từ Vụ Bản, Châu Lạc Sơn (Hòa Bình) đến Nhà tù Sơn La, Nguyễn Gia Trí trải qua những năm tháng tù đày đầy thử thách. Giữa nghịch cảnh, ý chí sáng tạo không hề bị dập tắt mà tiếp tục được tôi luyện, trở thành một phần quan trọng trong hành trình nghệ thuật của ông.
1941 – 1943
Vụ Bản • Châu Lạc Sơn (Hòa Bình) • Nhà tù Sơn La
Những năm bị quản thúc tại Hà Nội
Sau khi rời Nhà tù Sơn La, Nguyễn Gia Trí tiếp tục sống trong thời gian bị quản thúc tại Hà Nội. Dẫu hoàn cảnh còn nhiều giới hạn, ông vẫn bền bỉ theo đuổi nghệ thuật, âm thầm nuôi dưỡng những ý tưởng sáng tạo cho chặng đường phía trước.
1943 – 1946
Hà Nội
Những năm lưu vong
Biến động của lịch sử đưa Nguyễn Gia Trí rời Việt Nam, sang Thượng Hải rồi đến Hồng Kông. Những năm tháng lưu vong mở rộng tầm nhìn về nghệ thuật và cuộc sống, đồng thời mang đến nhiều trải nghiệm góp phần làm phong phú thêm tư duy sáng tạo của ông.
1946 – 1950
Thượng Hải (Trung Quốc) • Hồng Kông
Thời kỳ an trí tại Thủ Dầu Một
Trở về Việt Nam, Nguyễn Gia Trí bị bắt giam lần thứ hai tại Thủ Dầu Một. Trong hoàn cảnh đặc biệt ấy, ông vẫn được tạo điều kiện để tiếp tục sáng tác. Hội họa trở thành điểm tựa tinh thần, giúp ông gìn giữ ngọn lửa sáng tạo và chuẩn bị cho giai đoạn rực rỡ của sự nghiệp.
1950 – 1953
Thủ Dầu Một (Bình Dương)
Khẳng định tầm vóc nghệ thuật
Đây là giai đoạn Nguyễn Gia Trí đạt đến độ chín trong tư duy và phong cách nghệ thuật. Nhiều kiệt tác ra đời, khẳng định vị thế của ông như một trong những danh họa có ảnh hưởng sâu rộng nhất của mỹ thuật Việt Nam hiện đại và đưa nghệ thuật sơn mài vươn tới những giá trị mới.
1953 – 1975
Sài Gòn
Kết tinh của một đời nghệ thuật
Những năm cuối đời, Nguyễn Gia Trí vẫn dành trọn tâm huyết cho nghệ thuật. Các sáng tác, tư tưởng và di sản mà ông để lại tiếp tục được nghiên cứu, gìn giữ và lan tỏa, trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ họa sĩ, nhà nghiên cứu và người yêu mỹ thuật.
1975 – 1993
TP. Hồ Chí Minh
MỘT DI SẢN NGHỆ THUẬT VƯỢT THỜI GIAN
Nguyễn Gia Trí là một trong những gương mặt có ảnh hưởng sâu rộng nhất của mỹ thuật Việt Nam thế kỷ XX. Từ những thử nghiệm đầu tiên với chất liệu sơn ta, ông đã mở ra một ngôn ngữ tạo hình mới, đưa sơn mài vượt khỏi giới hạn của nghề thủ công để trở thành một loại hình hội họa có vị thế trong nghệ thuật hiện đại.
Những tác phẩm như Thiếu nữ bên hoa phù dung, Vườn xuân Trung Nam Bắc, bình phong Thiếu nữ trong vườn với mặt sau là phong cảnh, cùng nhiều sáng tác ở giai đoạn cuối đời đã cho thấy một hành trình sáng tạo không ngừng nghỉ. Qua từng lớp sơn, vàng, bạc, vỏ trứng và son thếp, Nguyễn Gia Trí tạo nên một không gian hội họa giàu chiều sâu, nơi ánh sáng dường như được sinh ra từ chính chất liệu.
Di sản của ông tiếp tục hiện diện trong các bảo tàng, bộ sưu tập tư nhân và những công trình nghiên cứu về mỹ thuật Việt Nam. Nhiều tác phẩm đã trở thành dấu mốc của nghệ thuật sơn mài, được giới chuyên môn, nhà sưu tập và các tổ chức nghệ thuật trong và ngoài nước ghi nhận như những thành tựu tiêu biểu của hội họa Việt Nam hiện đại.
Nguyễn Gia Trí
Nguyễn Gia Trí, Vườn xuân Trung Nam Bắc (bản 5 tấm vóc ghép), sơn mài, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Spring Garden of the Central, Southern, Northern Regions (five-panel composite version), lacquer painting, Collection of Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ bên hoa phù dung (tác phẩm mẫu), 1944, sơn mài trên giấy, 71 × 102 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Young Woman beside Hibiscus (study artwork), 1944, lacquer on paper, 71 × 102 cm, Hà Quốc Thái Collection.
Nguyễn Gia Trí, Sen cuối hạ, sơn mài, 79 × 120 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Lotus at Summer’s End, lacquer painting, 79 × 120 cm, Hà Quốc Thái Collection
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ bên hoa hồng, sơn mài, 46 × 74 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Young Woman with Roses, lacquer painting, 46 × 74 cm, Hà Quốc Thái Collection.
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ trong sắc son, sơn mài, 36.8 × 44.5 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyen Gia Tri, Young Woman in Vermilion, lacquer, 36.8 × 44.5 cm. Collection of Ha Quoc Thai.
Nguyễn Gia Trí, Ra khơi III, sơn mài, 36.8 × 44.5 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyen Gia Tri, Setting Sail III, lacquer, 36.8 × 44.5 cm. Collection of Ha Quoc Thai.
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ trong vườn xuân, sơn mài, 61 × 84 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Young Women in the Spring Garden, lacquer painting, 61 × 84 cm, Hà Quốc Thái Collection
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ trong gió xuân, sơn mài, 66 × 89 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Young Woman in the Spring Breeze, lacquer painting, 66 × 89 cm, Hà Quốc Thái Collection.
Nguyễn Gia Trí, Giấc mộng son, sơn mài, 71 × 122 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Crimson Dream, lacquer painting, 71 × 122 cm, Hà Quốc Thái Collection
Nguyễn Gia Trí, Vườn xuân I (tác phẩm mẫu), màu nước – mực trên giấy, 58 × 76 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Spring Garden I (model work), watercolor and ink on paper, 58 × 76 cm, Hà Quốc Thái Collection. Hà Quốc Thái Collection 1
Nguyễn Gia Trí, Vũ khúc thiên thai, sơn mài, 240 × 122 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyễn Gia Trí, Celestial Dance, lacquer on panel, 240 × 122 cm, Hà Quốc Thái Collection
Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ bên ghềnh suối, sơn mài, 66 × 87,6 cm, sưu tập Hà Quốc Thái.
Nguyen Gia Tri, Young Women by the Stream, lacquer painting, 66 × 87,6 cm, Ha Quoc Thai Collection.
Về ấn phẩm "Nguyễn Gia Trí - Huyền thoại sơn mài Việt Nam"
MỞ RA MỘT DI SẢN
Cuốn sách song ngữ Việt – Anh, 373 trang khổ lớn (25 × 35 cm), bìa cứng, gáy tròn mở ra hành trình gần một thế kỷ của danh họa Nguyễn Gia Trí. Được hình thành từ nhiều năm sưu tầm, nghiên cứu và đối chiếu tư liệu của nhà nghiên cứu mỹ thuật Nguyễn Hải Yến – người có hơn 60 năm nghiên cứu, sưu tầm và công tác tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, nhà sưu tập Hà Quốc Thái cùng đội ngũ cộng sự, công trình xuất bản này được thực hiện dưới sự bảo trợ của PICTURE Art Foundation (Hoa Kỳ) và sự đồng hành của các nhà bảo trợ sáng lập. Ấn phẩm dẫn dắt độc giả đi qua những dấu mốc quan trọng của cuộc đời, quá trình sáng tạo và di sản nghệ thuật của Nguyễn Gia Trí. Hơn 200 hình ảnh tác phẩm, phác thảo, ảnh tư liệu và tài liệu lưu trữ, cùng nhiều câu chuyện và tư liệu lần đầu được công bố, góp phần phác họa đầy đủ hơn chân dung của người nghệ sĩ đã mở rộng khả năng biểu đạt của nghệ thuật sơn mài và để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Nguyễn Gia Trí - Phía sau những kiệt tác
Một cuộc đời nhiều biến động, những tìm kiếm bền bỉ và câu chuyện phía sau những tác phẩm đã làm nên tên tuổi Nguyễn Gia Trí.
Nguyễn Gia Trí - Huyền thoại sơn mài Việt Nam
NỘI DUNG CHÍNH CUỐN SÁCH
Hai chương mở ra một Nguyễn Gia Trí từ những góc nhìn ít khi được nhìn cùng nhau
Cuốn sách đi từ con người đến nghệ thuật, từ những biến động của một đời người đến dấu ấn còn lại trong lịch sử mỹ thuật. Mỗi chương mở thêm một lớp của Nguyễn Gia Trí — người nghệ sĩ phía sau những tác phẩm đã trở thành biểu tượng của sơn mài Việt Nam.
Nguyễn Gia Trí - Huyền thoại sơn mài Việt Nam
NỘI DUNG CHÍNH CUỐN SÁCH
CHƯƠNG I: NGUYỄN GIA TRÍ — NHỮNG NẺO ĐƯỜNG SÁNG TẠO
Một cuộc đời đi qua biến động để tìm thấy tiếng nói nghệ thuật của riêng mình.
Trước khi trở thành tên tuổi lớn của sơn mài Việt Nam, Nguyễn Gia Trí đã đi qua một hành trình ít bằng phẳng: những năm học tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, những chuyến rong ruổi qua trung du và miền biển, những phác thảo về thiên nhiên và con người, những năm tháng làm tranh minh họa và biếm họa cho Phong Hóa, Ngày Nay, rồi những chặng đường tù đày, quản thúc và lưu vong.
Từ Vụ Bản, Châu Lạc Sơn đến Nhà tù Sơn La; từ Hà Nội đến Thượng Hải, Hồng Kông; từ những năm bị giam giữ tại Thủ Dầu Một đến giai đoạn xác lập tầm vóc nghệ thuật, cuộc đời ông liên tục bị đẩy vào những hoàn cảnh mà ở đó sáng tạo tưởng như có thể bị chặn lại.
Nhưng nghệ thuật vẫn tiếp tục.
Những trải nghiệm ấy, cùng những cuộc tìm kiếm bền bỉ với hình, màu, chất liệu và không gian, dần đưa Nguyễn Gia Trí đến một thế giới tạo hình riêng. Từ những dấu chân của một đời người, chương sách lần theo con đường hình thành một nghệ sĩ — và đến cuối hành trình, mở ra cả một hướng tìm kiếm mới trong con đường trừu tượng.
Đây là câu chuyện về những gì đã tạo nên Nguyễn Gia Trí trước khi ông trở thành một huyền thoại.
Nguyễn Gia Trí - Huyền thoại sơn mài Việt Nam
NỘI DUNG CHÍNH CUỐN SÁCH
CHƯƠNG II: SỰ GHI NHẬN VÀ DI SẢN NGHỆ THUẬT
Khi một tên tuổi vượt khỏi thời đại của chính mình.
Một đời nghệ thuật rồi sẽ được thời gian trả lời bằng cách nào?
Chương II đưa Nguyễn Gia Trí ra khỏi câu chuyện của riêng ông để nhìn lại dấu ấn mà ông để lại trong lịch sử mỹ thuật — từ những triển lãm và phản hồi đương thời đến báo chí quốc tế, từ những nhận định của giới mỹ thuật Việt Nam giai đoạn 1939–1944 đến các nghiên cứu mỹ thuật quốc tế về sau.
Những tiếng nói ấy cho thấy cách hình ảnh Nguyễn Gia Trí thay đổi qua thời gian: từ một nghệ sĩ đang tìm kiếm vị trí của mình đến một tên tuổi ngày càng được nhìn nhận như một cột mốc quan trọng của mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Chương sách đi sâu hơn vào tư tưởng nghệ thuật Nguyễn Gia Trí, những ghi nhận sau một đời lặng lẽ, rồi mở ra một góc nhìn đặc biệt qua toàn cảnh sáng tác trong sưu tập Hà Quốc Thái.
Ở đây, tác phẩm không còn được nhìn như những hình ảnh riêng lẻ. Chúng trở thành những dấu vết để đọc lại một đời sáng tạo — những gì Nguyễn Gia Trí đã tìm kiếm, đã lựa chọn và đã để lại.
Có những nghệ sĩ được nhớ bởi tác phẩm. Có những nghệ sĩ để lại cả một cách nhìn về nghệ thuật. Chương II đi tìm câu trả lời cho vị trí của Nguyễn Gia Trí trong khoảng cách ấy.
Các phiên bản ấn phẩm
BA PHIÊN BẢN, BA CÁCH GÌN GIỮ DI SẢN
Standard Edition được xuất bản dành cho những độc giả yêu hội họa, mỹ thuật và văn hóa Việt Nam. Collector’s Edition (80 bản) và Deluxe Edition (20 bản) được phát hành giới hạn dành cho giới sưu tập và những người mong muốn lưu giữ ấn phẩm như một giá trị nghệ thuật lâu dài.
Hai phiên bản giới hạn được đặt trong hộp sơn mài chế tác thủ công, hoàn thiện bởi các họa sĩ sơn mài Việt Nam qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Từ lựa chọn chất liệu, tạo vóc, phủ sơn, mài và hoàn thiện bề mặt, từng chiếc hộp đều lưu giữ dấu ấn sáng tạo của người họa sĩ, tạo nên sự cộng hưởng giữa nghệ thuật xuất bản và nghệ thuật sơn mài truyền thống.
Collector’s Edition lưu giữ một bản tranh khắc nguyên bản do họa sĩ đương đại người Mỹ nổi tiếng Yuroz sáng tác dành riêng cho dự án như một lời tri ân đối với Nguyễn Gia Trí. Được biết đến với ngôn ngữ hội họa giàu biểu cảm, Yuroz có tác phẩm hiện diện trong nhiều bộ sưu tập cá nhân, các tổ chức nghệ thuật và bảo tàng tại nhiều quốc gia. Bản tranh khắc được thực hiện riêng cho ấn phẩm, đánh dấu cuộc gặp gỡ giữa cảm quan của một họa sĩ đương đại với di sản của bậc thầy sơn mài Việt Nam.
Deluxe Edition lưu giữ hai bản tranh khắc của Yuroz. Bản thứ nhất giữ nguyên bản khắc gốc của họa sĩ. Bản thứ hai được chính Yuroz tô màu và hoàn thiện hoàn toàn bằng tay cho từng số phát hành, để mỗi tác phẩm mang một sắc thái và dấu ấn sáng tạo riêng.
Những lớp màu được tạo nên bằng cảm xúc, trực giác và sự ứng tác của người nghệ sĩ, mở ra cuộc đối thoại giữa hai thế hệ họa sĩ, hai nền văn hóa và hai ngôn ngữ tạo hình. Ở đó, lòng kính trọng, sự đồng cảm và niềm mến mộ mà Yuroz dành cho Nguyễn Gia Trí được gửi gắm trong từng gam màu. Deluxe Edition vì thế vượt lên giá trị của một công trình xuất bản để trở thành sự kết tinh của nghệ thuật xuất bản, hội họa và tinh thần sưu tầm — một dấu ấn được gìn giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ.
NHỮNG TIẾNG NÓI TỪ DI SẢN
Những ký ức, nghiên cứu và cuộc đối thoại nghệ thuật mở ra những góc nhìn khác nhau về Nguyễn Gia Trí.
“Mục đích của cuốn sách này là mở ra một cái nhìn đa chiều: về một nghệ sĩ luôn thao thức tìm kiếm bản chất của cái đẹp, không ngừng thử thách mọi giới hạn hình thức, và luôn đặt nghệ thuật vào quỹ đạo sáng tạo tự do.”
“Nguyễn Gia Trí không chỉ là một tên tuổi của mỹ thuật Việt Nam, mà còn là minh chứng sống động cho khát vọng đưa nghệ thuật Việt chạm tới tầm vóc nhân loại.”
NGUYỄN HẢI YẾN
Nhà nghiên cứu mỹ thuật · Đồng tác giả
“Có những cuộc gặp định đoạt cả một quãng đời.”
“Những mảnh ghép còn lại trong đời sống của Nguyễn Gia Trí dần tụ hợp, tạo nên một bộ sưu tập trọn vẹn hơn về hành trình nghệ thuật của ông.”
“Cuốn sách này, vì thế, không chỉ là lời tri ân với họa sĩ Nguyễn Gia Trí, mà còn là lời chia tay tôi gửi đến Tuệ — người bạn thân đã đi vào cõi vĩnh hằng, nhưng vẫn kịp gửi lại cho tôi trách nhiệm hoàn thành ước nguyện của anh.”
HÀ QUỐC THÁI
Nhà sưu tập · Đồng tác giả
“Di sản của Nguyễn Gia Trí vượt qua biên giới của chất liệu, thời đại và văn hóa. Được đối thoại với di sản ấy bằng ngôn ngữ hội họa của riêng mình là một niềm vinh dự và cũng là một cách tôi gửi lời tri ân đến một bậc thầy của nghệ thuật Việt Nam.”
MICHAEL JOHNSON
Chủ tịch PICTURE Art Foundation · Hiệu đính
“Di sản của Nguyễn Gia Trí vượt qua biên giới của chất liệu, thời đại và văn hóa. Được đối thoại với di sản ấy bằng ngôn ngữ hội họa của riêng mình là một niềm vinh dự và cũng là một cách tôi gửi lời tri ân đến một bậc thầy của nghệ thuật Việt Nam.”
YUROZ
Họa sĩ đương đại người Mỹ
